Van buiten is de Igreja de São Francisco een strenge gotische kerk van grijs graniet: steunberen, een rozetvenster, een gesneden portaal, en verder nauwelijks versiering. Binnen staat daar het tegendeel tegenover. Elke zuil, elk gewelf en elke nis is bekleed met verguld houtsnijwerk, van de vloer tot het plafond.
Een bedelorde aan de rivier
De franciscanen vestigden zich in de dertiende eeuw op deze plek, vlak boven de kade van de Douro. Aan de huidige kerk werd vanaf 1383 gebouwd, onder koning Fernando, en het gebouw kwam in de eerste decennia van de vijftiende eeuw gereed. Het is daarmee het belangrijkste gotische bouwwerk van Porto. Sinds 1910 is de kerk nationaal monument, en ze maakt deel uit van het historische centrum dat in 1996 op de werelderfgoedlijst kwam.
Talha dourada: het goud dat de gotiek bedekte
Het verguld houtsnijwerk, in het Portugees talha dourada, werd aangebracht tussen de zeventiende en het midden van de achttiende eeuw, met de grote campagne in de eerste helft van de achttiende eeuw. Het resultaat is dat je van de gotische architectuur vrijwel niets meer ziet: de spitsbogen zitten onder een laag gebeeldhouwd en verguld hout met engelen, ranken, vogels en druiventrossen.
Over de hoeveelheid bladgoud die erin zit doen getallen de ronde, van driehonderd tot zeshonderd kilo. Geen van die cijfers komt van de beheerder of uit een erfgoeddossier, dus neem ze met een korrel zout. Wat wel vaststaat is de indruk die het maakt: een negentiende-eeuwse Duitse graaf die half Europa had gezien, noteerde dat hij nergens zo’n rijk vergulde kerk had aangetroffen.
De Boom van Jesse
Het bekendste stuk is de Árvore de Jesse, de Boom van Jesse, aan de noordwand. Een liggende figuur onderaan is Jesse, de vader van koning David; uit zijn lichaam groeit een boom waarvan de takken twaalf koningen van Juda dragen, met bovenin Maria en het kind. Het werk werd tussen 1718 en 1721 gemaakt door de houtsnijders Filipe da Silva en António Gomes, naar een contract uit 1718, met beeldhouwwerk van Manuel Carneiro Adão. Het geldt als het rijkste voorbeeld van dit thema in Portugal.
De catacomben eronder
Onder de kerk en in de aangrenzende Casa do Despacho ligt een begraafplaats die je met hetzelfde kaartje bezoekt. Hier werden eeuwenlang leden van de orde en welgestelde Portuenses bijgezet, in nissen onder de vloer. Een deel daarvan is door een glazen luik zichtbaar: een knekelruimte vol beenderen. Het museum in de Casa do Despacho toont daarnaast de schatkamer en de vergaderzaal van de orde, met zilverwerk en paramenten.
Praktisch
Het kaartje geeft toegang tot drie dingen tegelijk: de kerk, de kleinere Igreja dos Terceiros en het museum met de catacomben. Reken op ongeveer negen euro voor een volwassene en zes en een halve euro voor studenten; de orde publiceert zelf geen tarief, dus controleer het bij de kassa. De kassa is van 1 april tot en met 30 september open van 9.00 tot 20.00 uur en van 1 oktober tot en met 31 maart van 9.00 tot 19.00 uur. Op 25 december is alles dicht.
Fotograferen is binnen niet toegestaan, dus laat je camera in de tas. Reken op drie kwartier tot een uur voor het hele complex. Het grote grijze gebouw aan de overkant is het Centro Português de Fotografia, ondergebracht in de oude gevangenis en gratis toegankelijk; dat hoort niet bij dit kaartje maar is een goede aanvulling als je toch in de buurt bent.
Wat ernaast ligt
De kerk staat aan de Rua do Infante Dom Henrique, tussen de kade en de Rua das Flores. Het Palácio da Bolsa staat pal ernaast, op de plek van het kloosterdeel dat in 1832 afbrandde; die twee combineer je in een ochtend. Vanaf de kerk loop je in vijf minuten naar de Ribeira en de Ponte Dom Luís I.
Meer kerken en monumenten staan in het overzicht van bezienswaardigheden in Porto. Aanbiedingen voor een stedentrip vind je op de Porto-pagina van goedkoopstestedentrip.nl.
Veelgestelde vragen
Wat kost de Igreja de São Francisco?
Ongeveer negen euro voor volwassenen en zes en een halve euro voor studenten. Het kaartje geldt voor de kerk, de Igreja dos Terceiros en het museum met de catacomben.
Mag je binnen fotograferen?
Nee, in de kerk is fotograferen niet toegestaan.
Hoeveel goud zit er in de kerk?
Dat is niet bekend. De getallen die circuleren, van driehonderd tot zeshonderd kilo, komen niet van de beheerder en zijn nergens onderbouwd.
Hoe lang duurt een bezoek?
Drie kwartier tot een uur, inclusief het museum en de catacomben.
Is de kerk nog in gebruik?
Voor de eredienst niet meer. De kerk wordt beheerd als monument en museum door de Venerável Ordem Terceira de São Francisco.
Dit artikel is op 26 september 2026 voor het laatst herzien.